Skelettet (206 ben) ger form och rörelse. Led = 2+ ben hållna av ligaments. Skador är vanliga i alla åldrar, varierar i svårighetsgrad.
Distorsioner (ligamentskador)
- Överbelastning → ligament sträcks onaturligt.
- Grader: Grad 1 (översträckning, mikrorivor), Grad 2 (partiell rivning), Grad 3 (total rivning).
Frakturer (benbrott)
- Orsak: högenergi (sport, fall, trafik).
- Typer: Stängd (hud intakt), Öppen/komminuerad (ben genom hud / flera bitar), Stressfraktur (mikrospricka, överträning idrottare).
- Diagnos: Röntgen 2 vinklar.
Luxationer (ledavluxation)
- Kraft trycker ben ur ledställning.
- Alltid med ligamentskada, ofta med fraktur.
Behandlingsalgoritm
- Lindriga distorsioner: RICE (vila, is, kompression, höjning) hemma.
- Frakturer, luxationer, svåra distorsioner: Röntgen → diagnostik.
- Ej förskjutna/ lätt förskjutna frakturer: Immobilisering 4–6 v (gips/skena).
- Förskjutna/komminuerade frakturer, totala ligamentrivningar: Kirurgi.
Kirurgiska metoder
- Kirschner-trådar (K-trådar): Tillfällig fixering, ände utom hud → avlägsnas på klinik efter veckor.
- ORIF (Open Reduction Internal Fixation): Permanent plattor/skruvar. Allvarligaste frakturer/luxationer.
Princip: Rätt diagnostik → rätt immobilisering/kirurgi → rehab → funktion.